Estonya Şarkı Festivali Bir Performanstan Fazlası, Ulusal Bir Ritüeldir

Festivalin siyasi ağırlığı modern bir icat değil. Etkinliğe başından itibaren işlenmişti ve diğer ulusal ifade biçimlerinin kapatıldığı on yıllar boyunca Estonya kimliğini taşıdı. Gelenek, bir araç olarak şarkıyı kullanan daha geniş bir protesto hareketi olan Şarkı Devrimi ile aynı değil, ama iki hikaye aynı kökleri paylaşıyor.

1869 Tartu'sundan Beş Yıllık Ulusal Ritme

İlk genel şarkı festivali 1869'da Tartu'da yapıldı ve Estonya'nın o zamandan beri sürdürdüğü ülke çapında şarkı festivalleri geleneğini başlattı. Estonya Şarkı ve Dans Festivali Vakfı, bu ilk buluşmayı kuruluş anı olarak görüyor, şarkı söylemenin yerel bir uğraş olmaktan çıkıp ulusal bir etkinliğe dönüştüğü nokta.

Festival kabaca her beş yılda bir tekrarlanıyor. Bu aralık bir programlama detayı değil. Etkinliği tekrarlanan bir ritüele, ülkenin kendini koroda duymak için durduğu bir ana dönüştürüyor. Her döngü yeni şarkıcılar getiriyor, ama biçim tanınabilir kalıyor: bir araya gelen korolar, geleneksel kıyafetler, binlerce ses için birden inşa edilmiş bir sahne.

Laulupidu kelimesi festivalin günlük adıdır. Turizm yetkililerinin verdiği bir çeviri kararı değil. Estonyalıların kullandığı terimdir ve 150 yılı aşkın bir pratiğin ağırlığını taşır.

UNESCO Tanınması ve Baltık Geleneği

UNESCO, Estonya'nın halk şarkı festivalini 2003'te Letonya ve Litvanya'daki benzer etkinliklerle birlikte insanlığın somut olmayan kültürel mirası olarak tanıdı. Tanınma tek bir Estonya performansı için değildi. Üç devletin modern sınırlarından önce gelen, ortak bir kültürel uygulama olan Baltık şarkı ve dans kutlamaları geleneğini kapsıyordu.

Her festival için binlerce koro şarkıcısı ve dansçı, çoğu bölgesel kökeni işaret eden geleneksel kıyafetlerle bir araya gelir. Sayılar büyük, ama asıl mesele katılımdır, seyirci olmak değil. Festival Estonyalıların yaptığı bir şeydir, izledikleri değil. Bu ayrım, etkinlik diğer kitlesel kültürel buluşmaların yanına konduğunda önem kazanıyor.

UNESCO'nun listelemesi Baltık geleneğini somut olmayan miras olarak tanımladı, ki bu tamamen doğru. Şarkı festivali bir bina ya da belge değil. Bir uygulamadır, kuşaktan kuşağa korolar, provalar, aile katılımı ve her beş yılda bir tüm ülkenin yeniden toplanacağı beklentisiyle aktarılır.

Sovyet Kuralları Altında 1947'deki Dönüş

Savaş sonrası ilk Şarkı ve Dans Festivali, Sovyet işgalinin döngüyü kesintiye uğratmasının ardından 1947 yazında kutlandı. Serbestçe organize edilmiş bir etkinlik değildi. Festivalin devam etmesine yalnızca Sovyet yetkililerinin dayattığı çok katı kurallar altında izin verildi, Avrupa Hafıza ve Dayanışma Ağı'na göre.

Bu 1947 dönüşü özel bir müzikal an taşıyordu. Gustav Ernesaks, Lydia Koidula'nın yüzyıllık ulusal şiiri "Mu isamaa on minu arm" üzerine bir beste yaptı. Şiir savaştan önce de ulusal bir metindi. Ernesaks ona repertuarda kalacak bir melodi verdi ve şarkı işgal yıllarının resmi olmayan marşlarından biri oldu.

Sonrasında olanları görmek için bir mahkeme ya da yasa alıntısı gerekmez. Bir şarkı festivali tek başına bir imparatorluğu yıkmaz. Ama bir nüfusa diğer toplumsal toplanma biçimleri yasaklandığında, bir stadyumdaki binlerce kişilik koro kültürel bir performanstan daha fazlası haline gelir.

Şarkı Söyleme Nasıl Politik Hale Geldi

Şarkı Devrimi, 1987'den 1991'e kadar Estonya'nın bağımsızlığının yeniden sağlanmasına yol açan sürece verilen addır. Ağustos 1991'de Sovyetler Birliği çökmeye başlarken doruk noktasına ulaştı.

Terim bizzat Estonyalı aktivist ve sanatçı Heinz Valk tarafından 10 ve 11 Haziran 1988'deki kitlesel gece şarkı eylemlerinin ardından türetildi. Valk masasından bir metafor icat etmedi. Az önce gördüğü şeyi adlandırdı: kalabalıklar hava karardıktan sonra bir araya gelip yasaklı ve yarı yasaklı şarkıları halka açık söylüyordu.

11 Eylül 1988'de Tallinn Şarkı Festivali Alanı, Şarkı Devrimi'yle bağlantılı bir kitlesel buluşmada tahmini 300.000 kişiye ev sahipliği yaptı. Bu rakam Estonian World'den geliyor ve düzenli festivale değil, belirli bir protesto etkinliğine atıfta bulunuyor. Beş yılda bir laulupidu'ya ev sahipliği yapan aynı alan, bağımsızlık hareketinin en büyük halk gösterisine de ev sahipliği yaptı.

Festival ve devrim birbirine karıştırılması kolay, ama olmamalı. Şarkı Devrimi, şarkıyı kamu protestosu biçimi olarak kullanan daha geniş bir siyasi süreçti. Şarkı Festivali ise o protestonun sahnesi haline gelen yerleşik bir kültürel kurumdu. Biri diğeri değil, ama örtüşme geleneğin bu kadar ağırlık taşımasının sebebi.

Bağımsızlık Sonrası Gelenek

Festival bağımsızlık geri geldiğinde durmadı. Beş yıllık ritmini sürdürdü ve her döngüde binlerce koro şarkıcısı ve geleneksel kıyafetli dansçıyı çekmeye devam ediyor. Süreklilik mesele bu.

Burada düzenli festival için katılım rakamları verilmiyor, çünkü brifing etkinliğin kendisi için kaynaklı bir sayı sunmuyor. En güçlü rakam 1988 buluşmasındaki 300.000 kişi ve bu bir festival performansı değil, politik bir gösteriydi. Güvenilir bir festival katılım sayısının olmaması hikayeyi zayıflatmıyor. Yalnızca boyutun önemsiz olduğu anlamına geliyor.

Gelenek, bir anıt değil bir uygulama olduğu için yaşıyor. Her beş yılda bir, yeni şarkıcılar eski şarkıları öğreniyor ve aynı düzende duruyor. Repertuarda Ernesaks ve Koidula var, ama daha yeni eserler de var ve döngü hareket etmeye devam ediyor. Şarkı söylemek Estonya kimliğinin kamusal bir ifadesi olarak kalıyor, bir müze parçası değil. Bir sonraki buluşma program dahilinde gerçekleşecek ve ülke yeniden şarkı söyleyecek.